Kolekcja kosaćców (irysów) jest kompletna.
Kosaćce kraju, za który walczyli weterani spotkały się w ich ogrodzie, obok ich duszy, która tam pozostaje…
Poznaj trzech muszkieterów Polski w ogrodzie kombatantów !
Irysy Polski – żródło: Wikimedia
W Polsce występują w warunkach naturalnych cztery różne gatunki irysów (rodzaj Iris L., irys, kosaciec). Wszystkie inne irysy są nierodzime, albo są roślinami ozdobnymi sprowadzonymi z różnych krajów świata i kontynentów, albo są stworzone przez człowieka na drodze różnych technik, często krzyżowania międzygatunkowego i selekcji wybranych form na podstawie określonych cech kwiatu. Ci trzej muszkieterowie Polski są teraz razem w Ogrodzie Kombatantów w Krakowie.
1) Kosaciec syberyjski (Iris siberica L.)
Wysoki irys (do 120 cm) z niebieskimi kwiatami wyrastającymi ponad licznymi liśćmi o stosunkowo wąskiej i długiej blaszce liściowej. Można oglądać kępy tych roślin w ogrodzie Kombatantów od wielu lat. Kwitnie najczęściej pod koniec maja i na początkiem czerwca. Prawdopodobnie został posadzony wiele lat temu (można szacować, że ok. 40) przez pionierskich ogrodników (kombatantów, którzy zamieszkali w Domu Zasłużonego Kombatanta w 1980 r., do którego należy ten Ogród) ze względu na piękno kwiatów i dużą odporność na niskie temperatury. Ten gatunek jest od wieków stosowany w niektórych tradycyjnych medycynach, w tym na Syberii, w Chinach i Mongolii. W latach 20. XX wieku niektórzy naukowcy ustalili listę jego aktywnych składników, podkreślając dobre, ale nie wyjątkowe właściwości do zastosowań w biotechnologii medycznej.
2) Kosaciec bezlistny (Iris aphylla L.)
Ten irys jest całkowitym przeciwieństwem kosaćca syberyjskiego. U tego gatunku pęd kwiatostanowy jest stosunkowo krótki, z ktorego wyrastają na krótkich szypułkach kwiaty, liście sa nieliczne, krótkie, twarde. Ludzie nigdy nie zwracali uwagi na tę roślinę. W konsekwencji ten irys, bardzo rzadki w naturze, jest również prawie nigdy nie spotykany w ogrodach. Z drugiej strony, ten irys ma wyjątkowe właściwości odkryte w XX wieku. Większość irysów ogrodowych to mieszańce, w tworzeniu których jako jeden z gatunków rodzicielskich wykorzystywany był właśnie
kosaciec bezlistny, aby zapewnić roślinie wytrzymałość i intensywne kolory kwiatów. Od lata 2025 roku kilka osobników Iris aphylla rośnie w ogrodzie Kombatantów. W maju 2026 roku jeden z okazów zakwitł.
3) Kosaciec trawolistny (Iris graminea L.)
Ten irys jest czymś więcej niż rzadki, w Polsce został uznany za wymarły. Dokładnie, powinien zostać uznany za wymarłego w naturze, ponieważ wciąż występuje
w ogrodach, chociaż bardzo rzadko. Przynajmniej ten irys jest zachowany we wrocławskim ogrodzie botanicznym, a od grudnia 2025 roku można go również zobaczyć w ogrodzie Kombatantów. Mamy nadzieję, że nasza roślina przywieziona
z ogrodu odległego o 1500 km zaadaptuje się do nowego środowiska.
Trzej muszkieterowie plus jeden! Kim jest ten d’Artagnan?!
4) Kosaciec żółty
Podobnie jak d’Artagnan, ten irys jest inny. Ma żółte kwiaty i rośnie na skrajnie wilgotnych glebach. Ten irys wciąż występuje dość często w naturze. W Polsce można go zobaczyć w Krakowie, po prawej stronie ujścia Wilgi do Wisły oraz przy przystani Przy Plaży.
Francuzi mają przewagę w rozpoznawaniu go w czasie kwitnienia. Mówi się, że kosaciec żółty jest symbolem francuskiej rodziny królewskiej, zwanym „fleur de lys”, od 507 roku po zwycięstwie Chlodwiga nad Wizygotami w bitwie pod Vouillé. A jeśli chodzi o symbol lilii, Polacy mogą odwołać się do herbu króla Henryka Walezego.
Laurent J.
Paris 1907
W Ogrodzie Kombatantów rosną też irysy ozdobne, kultywary, o dużych kwiatach
w pięknych kolorach, ale ich rodzicami były dziko rosnące w naturze irysy.
Na koniec zagadka: W Ogrodzie zakwitł nieznany irys. Kto rozpozna gatunek może oczekiwać nagrody
Tekst: Laurent Juvé – botanik hobbista z Paryża, założyciel kolekcji rzadkich polskich roślin w Ogrodzie Kombatantów
Zdjęcia: Elżbieta Kuta